Tef Yeniden Yapılandırılma Raporu

Teknoloji Fakültesi Hakkında videoları için tiklayiniz

SORUNLAR

1.       Mezunlarından ancak %2-5’i öğretmen olarak istihdam edilebilmektedir.

2.       Mezunları öğretmenlik dışında diğer alanlarda istihdam edildiğinde unvan ve yetki sorunu yaşamaktadır.

3.       Teknik Eğitim Fakültelerinin Dünya’da benzerleri bulunmadığı için, denklikleri yapılamamakta, akredite olamamakta, AB projelerinin bazı imkanlarından yararlanamamaktadır.

4.       Belirsizlikler ve istihdam problemlerinden kaynaklanan karamsarlıklar mesleki teknik eğitime ilgiyi azaltmakta, kaliteyi düşürmektedir.

5.       Mesleki ve teknik eğitim diğer disiplinlere göre pahalı bir eğitimdir. Mezunlarından gereği gibi yararlanılamaması ciddi bir kaynak israfına yol açmaktadır.

6.       Gelişme yolunda önemli mesafeler kaydeden Türk Sanayisi’nin teknoloji mühendislerine ihtiyacı bulunmaktadır.

7.       Ülkemizde sanayinin ihtiyacı olan lisans düzeyinde eğitim almış nitelikli iş gücünü yetiştirecek yükseköğretim kurumu sayısı yok denecek kadar azdır.

ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Teknik Eğitim Fakülteleri yeniden yapılandırılarak, gelişmiş ülkelerdeki mühendislik ve teknoloji eğitimi modeli ile teknik öğretmen yetiştirme modeli ülkemizde uygulanmalıdır.

Açıklama;

·                Gelişmiş ülkelerde mühendislik ve teknoloji eğitimi; Mühendislik Fakülteleri, Teknoloji Fakülteleri ve Teknisyen Okulları tarafından verilmektedir. Mühendislik Fakülteleri ve Teknisyen Okulları (MYO) ülkemizde mevcuttur. Ancak Teknoloji Fakülteleri bulunmamaktadır.

·                İş hayatındaki gelişmeler sonucu; gelişmiş ülkelerde mühendislik kavramı geleneksel anlamının çok ötesine geçmiş ve bu nedenle geleneksel mühendislik (Mühendislik) ile uygulama ağırlıklı mühendislik (Teknoloji Mühendisliği) birbirinden ayrı iki mühendislik tipi olarak ortaya çıkmıştır. Her iki mühendisliğin çalışma alanları birbirlerini tamamlayıcı niteliktedir.

SONUÇ

1-            Teknik Eğitim Fakülteleri “Teknoloji Fakülteleri” olarak yeniden yapılandırılmalıdır. Bu yapılandırmada Teknoloji Fakülteleri Mühendislik Fakültelerinin alternatifi değil tamamlayıcısı konumunda olacaktır.

2-            Teknoloji Fakültelerinin yeniden yapılandırılması AB İlerleme Raporlarının da bir gerekliliğidir. 

3-            MEB’nın ihtiyacı olan meslek lisesi öğretmenleri, Teknoloji Fakültesi mezunlarından isteyenlere verilecek pedagoji eğitimi ile karşılanmalıdır.

4-            Sanayinin gereklerine uygun programlarla uygulamalı eğitim alan mezunlarına “Teknoloji Mühendisi” unvanı verilmelidir.

5-            Bu fakültelerin kendi ihtiyacı olan akademisyenlerin yetiştirilmesi ve sanayide görev yapan mezunlarından gelebilecek talepleri karşılamak üzere, yeterli alt yapısı ve öğretim üyesi olan Teknoloji Fakültelerinde yüksek lisans ve doktora programları açılabilmelidir.

EK: Önerilen Modelin Öğrenim ve Sertifika Aşamaları

Gelişmiş ülkelerdeki yapılanmalar (A.B.D., Kanada, Japonya, Güney  Kore, İngiltere v.b.) ve uluslar arası eşdeğerlik dikkate alınarak aşağıda gösterilen öğrenim ve sertifika aşamaları önerilmektedir.

Önerilen Modelin Orta öğretim ve Yüksek Öğretim Aşamaları

(büyük resim için tıklayınız)

TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTELERİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI HAKKINDA RAPOR

 MEVCUT DURUM

            Ülkemizde, ilk ve ortaöğretim düzeyindeki mesleki teknik eğitim veren kurumların temelleri ilk olarak 1860 yılında büyük devlet adamı Mithat Paşa tarafından atılmış ve Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkemizin imarında ihtiyaç duyulan nitelikli işgücünün yetiştirilebilmesi için sayıları hızla artmıştır. Bu okulların ihtiyacı olan öğretmenleri yetiştirmek üzere lisans düzeyinde eğitim veren Yüksek Teknik Öğretmen Okulu (Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi) ilk olarak 1937 yılında Ankara’da açılmıştır. Kız Teknik ve Erkek Teknik Yüksek Öğretmen Okulları 1983 yılında Mesleki Eğitim Fakülteleri ve Teknik Eğitim Fakülteleri olarak yapılandırılmıştır. Bu tarihte, 1 Meslek Eğitim Fakültesi, 3 Teknik Eğitim Fakültesi olmak üzere sayıları 4 iken,  24 yılda  bu sayı 19’a çıkartılmıştır. Sayıları hızla artış gösteren bu fakültelerde nitelik ve istihdam sorunları yaşanmaktadır.

Ana misyonu Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı Endüstri Meslek ve Teknik Liseleri, Çıraklık Eğitim Merkezleri ve Çok Programlı Liselere öğretmen yetiştirmek olan Teknik Eğitim Fakültelerinin mezunlarına “Teknik Öğretmen” unvanı verilmektedir.  Mezunlarının bir başka alanda istihdam edilmesi amaçlanmamıştır. 2006 yılı istatistiklerine bakıldığında Teknik Eğitim Fakültelerinde okuyan toplam öğrenci sayısı 28.097 olup, sadece elektrik öğretmenliği için 2005 yılında KPSS sınavına başvuran adayların sayısının 1669 olduğu ve 2006 yılında bunlardan 19’unun atanabildiği görülmektedir.  Bu sayının bazı uzmanlık alanlarında % 2 ve daha altında olduğu, birçoğunda ise yılardır hiç atama yapılmadığı belirlenmiştir.

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından istihdam edilmediği için çeşitli sektörlerde çalışmak zorunda kalan teknik öğretmenlerin, işçi, teknisyen, mühendis hiyerarşik zincirinin  neresinde konumlandırılmasına ilişkin bir yasal düzenleme bulunmadığından çok büyük sorunlarla karşılaşılmaktadır. Bu fakültelerin Dünyada benzerleri olmadığı için akredite edilmeleri de mümkün değildir. Teknik Eğitim Fakültelerinin bu durumu, mesleki ve teknik öğretime ilgiyi azalttığı için gelen öğrenci niteliğinde önemli bir düşüş gözlenmektedir. Diğer taraftan öğrenim gören öğrencilerde de belirgin bir moral kaybına, motivasyon düşüşüne ve gelecekten ümitsizliği neden olmakta, mezunlarındaki hayal kırıklığı zaman içinde sosyal problemlere dönüşmektedir. Bu durumu kısaca özetlemek gerekirse, ülkemizdeki Teknik Eğitim Fakültelerinin yapısı, kapasitesi, istihdam fazlası mezunları ve mezunlarının iş dünyasında karşılaştıkları sorunlar ile bu sorunların çözümü konusundaki tartışmalar içinde bulunduğumuz zaman diliminde daha da hız kazanmıştır. Bu tartışmalar genelde aşağıdaki dört temel konu üzerinde yoğunlaşmaktadır.

1.      Teknik öğretmen olarak yetiştirilen ve sayıları giderek artan mezunların karşılaştıkları istihdam sorunu,

2.      Öğretmen olarak istihdam edilemeyen mezunların sektörde çalışabilmesi için tanımlanmış bir unvanları, yetkileri ve sorumluluklarının tanımlanmamış olması,

3.      Teknik Eğitim Fakültelerinin mevcut yapıları ile uluslar arası kuruluşlar tarafından akredite edilememesi,  AB, ABD gibi ülkelerinde diploma denkliğinin bulunmaması,

4.      AB ülkelerinde Teknik Eğitim Fakülteleri ile eşdeğer herhangi bir yükseköğretim kurumunun bulunmaması nedeniyle öğrenci ve öğretim elemanı değişim programlarının uygulanamaması (Kaynak: YÖK Strateji Raporu-2007).

Gelişmiş ülkelerde, teknoloji eğitimi Teknoloji Fakülteleri tarafından verilmektedir. Bu fakültelerin temel kuruluş amacı endüstriye teorik ve daha çok uygulama becerisi olan teknoloji mühendisi yetiştirmektir. Bu okullar, eğitim öğretim faaliyetlerinde de yoğun bir şekilde sanayi kuruluşları ile işbirliği yapmakta ve müfredat programlarını endüstrinin ihtiyaçları ile gelişen teknolojiye uyumlu olabilecek şekilde dinamik yapıya kavuşturmuşlardır. AB, ABD ve bazı gelişmiş ülkelerdeki Teknoloji Fakültesi (School of Technology, College of Technology veya Faculty of  Technology) mezunlarından sanayi tecrübesi olması kaydı ile pedagojik formasyonu olanlar öğretmen (teknik öğretmen) olarak atanmaktadır.

Ülkemizde, sanayi sektörlerine yönelik olarak lisans düzeyinde geleneksel mühendislik eğitimi dışında teknoloji eğitimi veren yüksek öğretim kurumu yok denecek kadar azdır. YÖK, AB ilerleme raporlarının bir gerekliliği olarak ve Teknik Eğitim Fakültelerinin sorunlarını çözmek amacı ile 11.07.2007 günlü strateji raporunda, Teknik Eğitim Fakültelerinin tamamının “Uygulamalı Teknik Bilimler Fakülteleri”ne dönüştürülmesine, buna ilave olarak Gazi ve Marmara Üniversitelerine bağlı Teknik Eğitim Fakültelerinde teknik öğretmen yetiştirme programlarını sürdürmelerine karar vermiştir. Oysa, YÖK’ün koordinasyonunda beş yıldır sürdürülen çalışmalardaki komisyon raporlarının tamamında, bu fakültelerin “Teknoloji Fakültelerine” dönüştürülmesi benimsenmiş, en son 15-16 Ocak 2007’de yine YÖK tarafından düzenlenen bir uluslar arası konferansta da AB, ABD, Kanada ve Uzak Doğu modellerindeki Teknoloji Fakültelerine ait örnekler verilerek yapılacak dönüşümde bu fakülte modelleri ön plana çıkartılmıştır. Bu ülkelerdeki Teknoloji Fakülteleri üniversite rektörlüklerine bağlı fakülteler şeklinde organize olmuştur. Oysa YÖK’ün önerdiği Uygulamalı Teknik Bilimler Fakültelerinin benzeri yok denecek kadar azdır. Atıfta bulunulan Dünyadaki yapılanma ise, Uygulamalı Bilimler Üniversiteleri ( Universty of Applied Science) şeklinde olup diploma programları doğrudan rektörlüklere bağlıdır. Ülkemizin Yükseköğretim Sisteminin bir gereği olarak, Teknik Eğitim Fakültelerinin üniversite rektörlüklerine bağlı “Teknoloji Fakültesi” olarak yapılandırılması önem taşımaktadır.

Teknik Eğitim Fakültelerinin mevcut Mühendislik Fakültelerine alternatif olması düşünülmemektedir. Mezunlarının üretim süreçlerinde üslenecekleri görevler birbirinin devamı niteliğinde olmalıdır. Mühendislik Fakültesi mezunu araştırmacı mühendisler AB ülkeleri ve ABD de “ Chartered Engineer” olarak, Teknoloji Fakültesi mezunları ise

“ Incorporated Engineer” olarak anılmaktadır. Bu iki mühendislik eğitimi arasındaki en önemli fark birincisinin bilgi-teori ve tasarım temelli diğerinin beceri ve uygulama temelli oluşudur. (Çizelge 1)

Çizelge 1: Mühendislik Fakülteleri ile Teknoloji Fakültelerinin Eğitim Alanları Arasındaki Farklar

Bir diğer önemle ele alınması gereken konu, ülkemizdeki mesleki ve teknik eğitim kurumlarının okullaşma oranıdır. Avrupa ve diğer gelişmiş ülkelerde mesleki teknik eğitimde okullaşma oranı % 65, genel öğretim % 35 ‘ iken, ülkemizde bu oran tam tersidir. Bu oranlara bakarak, ilk etapta ülkemizdeki mesleki teknik eğitim kurumlarının sayısını hızla artırmak yerine, mevcutların niteliğini artırmak suretiyle arza göre talep değil, talebe göre arz dengesini kurulması, ikinci etapta okullaşma oranının yükseltilmesi yerinde olacaktır. Bu okulların sayıları hızla arttığında sorunlarda beraberinde gelmektedir. Türkiye’nin son 25 yıllık uygulamalarında gerek meslek liselerinin gerekse meslek yüksek okulu ve diğer mesleki yüksek öğretim kurumlarının önemli sorunlar yaşadığı görülmektedir. Uygulama ağırlıklı eğitim öğretim veren bu okullarda yetişecek nitelikli insan gücünün önemi ekonomi çevrelerince sıkça dile getirilmesine rağmen, öğrencileri ve öğretim elemanları kendilerini ikincil durumda hissetmektedir. Bu güne kadar önemi yeteri kadar anlaşılmadığı için geri planda kalmış bu kurumların çekiciliği artırılmalıdır. Mesleki teknik eğitim gibi pahalı bir öğrenim sürecinden geçen bu kadar önemli ve büyük insan gücü kaynağı daha verimli konuma taşınabilir. Nitelikli iş gücünün yetiştirilmesinde Meslek Liseleri, Meslek Yüksek Okulları ve yeni yapılandırılacak Teknoloji Fakültelerinin nitelikleri önem arz etmektedir. Bunun için;

a-      Mesleki teknik öğretim kurumlarının toplumda saygınlığı artırılarak öğrenci ve öğretim elemanlarının motivasyonu yükseltilmeli,

b-     Bu kurumların yerel iş ve istihdam piyasalarına entegrasyonu sağlanmalı,

c-      Bu kurumlara daha iyi yetişmiş ve motive olmuş öğrenciler yönlendirilmeli,

d-      Bu kurumlarda görev yapan, kendini işine adamış, işi konusunda heyecan taşıyan ve endüstriyi yakından izleyen öğretim elemanlarının kendini mutlu hissedecekleri bir kariyer çizgisi kurulabilmeli,

e-      Uygulama ağırlıklı eğitim veren Teknik Eğitim Fakülteleri, Teknoloji Fakülteleri olarak yeniden yapılandırılmalıdır. Bu dönüşüm, mesleki ve teknik eğitimin iyileştirilmesi ve geliştirilmesinde en önemli adımlardan birisini oluşturacaktır.

Bu yapılandırmada, AB, ABD, Kanada ve Uzakdoğu ülkeleri örneklerinde olduğu gibi orta öğretimden itibaren öğretim kurumlarının yapılanması ve kurumlar arası öğrenci geçiş organizasyonu (Şekil 1) esas alınabilir.

Önerilen Modelin Orta öğretim ve Yüksek Öğretim Aşamaları

(büyük resim için tıklayınız)

Şekil 1: Mesleki ve teknik yüksek öğretim kurumlarının organizasyonu ve orta öğretimden geçiş şeması

              Buna göre, genel lise ve meslek lisesi mezunları Öğrenci Seçme ve Yerleştirme (ÖSYS) Sınavı ile Teknoloji Fakültelerine girebileceği gibi 2 yıl Meslek Yüksek Okulunda öğrenimini tamamlayan öğrenciler de Dikey Geçiş Sınavı (DGS) ile 3. yıldan itibaren Teknoloji Fakültelerinde öğrenimine devam edebilmelidir. Teknoloji Fakülteleri ile Mühendislik Fakültelerinde öğrenim gören öğrencilere, kriterleri önceden belirlenmek şartı ile yatay geçiş imkanı verilmelidir.  

Teknoloji Fakültesi mezunları, endüstride kendi alanlarında teknoloji mühendisi olarak istihdam edilebilecekleri gibi, istedikleri takdirde pedagojik eğitim alarak Endüstri Meslek ve Teknik Liselerine “Teknik Öğretmen” olarak atanabilmelidir. Diğer taraftan, gerek Teknoloji Fakültelerinin ihtiyaç duyduğu akademisyenlerin yetiştirilmesine imkan sağlama, gerekse mezunlarına mesleki alanlarında kariyer yapma imkanı sağlamak üzere Teknoloji Fakültelerinin kendi bünyesinde yüksek lisans ve doktora eğitimine devam hakkı verilmelidir.     

YETERLİKLER

         Teknoloji Fakültesi mezunları için belirlenen yeterlikler Çizelge 2 ‘deki gibidir.

Çizelge 2.Teknoloji Fakültesi Mezunlarının Yeterlilikleri

YETKİLER

          Mezunlara, alanında hizmet veya üretimle ilgili proje yapma, planlama, yönetme, uygulama ve kontrol, ürün geliştirme, test, analiz, kalite yönetimi ve imalat konularında imza yetki ve sorumluluğu verilmelidir.

 UNVANLAR

          Mezunlarına alanları ile ilgili dünya ölçeğinde kabul görmüş, “Teknoloji Mühendisi” unvanı verilmelidir.

          SONUÇ:

          ● Bu güne kadar, ülkemizde mesleki teknik alanda kendisine verilen öğretmen yetiştirme misyonunu en iyi şekilde yerine getiren Teknik Eğitim Fakültelerinin, ülkemiz ihtiyaçları göz önüne alındığında, araştırma ağırlıklı olmayan ve sanayinin ihtiyaç duyduğu nitelikli teknoloji mühendisi yetiştirmeye dönük eğitim öğretim veren Teknoloji Fakülteleri olarak yapılandırılması bir gereklilik olduğu kadar, bu konuda Avrupa’da başlayan değişim trendine uyumlu bir yaklaşım olacaktır.

     ● Milli Eğitim Bakanlığı’nın ihtiyaç duyduğu Meslek Lisesi öğretmenleri, bu fakültelerin mezunlarından istekli olanlara alt  yapısı ve öğretim elemanı  sayısı yeterli olan Teknoloji Fakültelerinde pedagojik eğitim verilerek karşılanmalıdır.

           ● Bu fakültelerin kendi akademisyen ihtiyacının karşılaması ve sanayide görev alıp da kariyer yaparak mesleğinde ilerlemek isteyen mezunlarının taleplerine cevap verebilmesi için, önceden belirlenecek kriterleri sağlayan Teknoloji Fakültelerinde yüksek lisans ve  doktora eğitimi için program açılmasına olanak sağlanmalıdır.

                                                                                                                28.01.2008

Prof. Dr. Muhammet ELTEZ          Prof. Dr. Hüseyin EKİZ            Prof. Dr. Abdullah SÖNMEZ

M. Ü. Tek. Eğ. Fak. Dekanı        S. Ü. Tek. Eğ. Fak. Dekanı         G. Ü. Tek. Eğ. Fak. Dekanı

Ek 1: Mühendislik ve Teknoloji Mühendisliği Karşılaştırması

         Mühendis ve teknoloji mühendisliğinin mesleki çalışma ve sorumluluk alanları Şekil 1’de grafik olarak gösterilmiştir.

  Şekil 2

Şekil 2. Mühendislik ve Teknoloji Mühendisliğinin karşılaştırılması

(Kaynak: The American Society of Mechanical Engineers broşürü, Ekim 2000.)

Mühendislik ile Teknoloji Mühendisliği Arasındaki Farklar

(Kaynak: The American Society of Mechanical Engineers broşürü, Ekim 2000.)

 Ek 2: Teknoloji fakültesi mezunlarının kariyer ve pozisyonları

  Ek 3: Çeşitli Ülkelerdeki Akreditasyon kurumları tarafından akredite edilen Teknoloji Fakültesi diploma programlarına örnekler

 kaynak: http://www.obitet.gazi.edu.tr/tek_fak.htm